A+ A A-

ثبت است بر جریدهٔ عالم دوام تو - در گرامی‌داشت آیت‌اللّه آثاری

نویسنده:  چاپ پست الکترونیکی
از راست : آیت الله سید ابوالقاسم فقیه ارسنجانی - آیت آلله ملا محمد مهدی آثاری - حجه الاسلام میرزا محمد علی اشرف الکتاب ارسنجانی
از راست : آیت الله سید ابوالقاسم فقیه ارسنجانی - آیت آلله ملا محمد مهدی آثاری - حجه الاسلام میرزا محمد علی اشرف الکتاب ارسنجانی تصویر در روز مبعث حضرت محمد (ص) در سال ۱۳۴۰ شمسی در منزل آیت الله آقا میرزا علی اکبر روح الایما ارسنجانی (روز رحلت آیت الله روح الایمان) گرفته شده است

آیت‌الله محمد مهدی آثاری ارسنجانی، سال هزار و دویست و چهل و پنج هجری شمسی در ارسنجان چشم به جهان گشود. پدرش مرحوم کربلایی علی حسین ارسنجانی از مردان نیک و مادرش بانو سکینه خاتون دختر ملا علی عسکر ارسنجانی  خوشنویس و قرآن نویس مشهور عصر قاجار بود.

برگرفته از مقدمه ی کتاب«گلگشت سخن، مجموعه رباعیات کهن فارسی»، به کوشش، اکبر اسکندری، محمد حسین ابراهیمی و نسرین اسکندری، انتشارات نوید شیراز.

آیت الله محمد مهدی آثاری ارسنجانی، سال هزار و دویست و چهل و پنج هجری شمسی در ارسنجان چشم به جهان گشود. پدرش مرحوم کربلایی علی حسین ارسنجانی از مردان نیک و مادرش بانو سکینه خاتون دختر ملا علی عسکر ارسنجانی۱ خوشنویس و قرآن نویس مشهور عصر قاجار بود.

Anjoman Arsanjan Ayatollah Asari 06از راست ۱- آیت الله سید ابوالقاسم فقیه ارسنجانی ۲- آیت الله ملا محمد مهدی آثاری ۳- حجت الاسلام میرزا محمد علی اشرف الکتاب ارسنجانی
هفدهم ربیع الاول ۱۳۸۰- مطابق با ۱۳۴۰ شمسی- روز رحلت آیت الله میرزا علی اکبر روح الایمان ارسنجانی- شیراز منزل آیت الله روح الایمان

آیت الله آثاری دوره ی مقدماتی تحصیلی علوم دینی را در زادگاه خویش گذراند و سپس به شیراز رفت و در محضر شیخ جعفر محلاتی، فقیه و عالم برجسته ی فارس، به فراگیری فقه و اصول پرداخت و پس از مدتی عالمانی چون حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی، ضیاء الدین عراقی، حاج سید ابوالحسن اصفهانی، میرزای نایینی و چند تن دیگر درجات علمی وی را مورد تأیید قرار دادند و اجازه ی اجتهاد گرفت و پس از آن نیز نزد شیخ محمد کریم رئوفی و سید علی کازرونی که از شاگردان حکیم سبزواری بودند به آموختن فلسفه و حکمت پرداخت.

Anjoman Arsanjan Ayatollah Asari 01نامه حضرت آیت الله مرتضی محلاتی به مردم ارسنجان

وی در حکمت قدیم و ادبیات کهن پارسی مطالعه و جستاری عمیق و در حفظ و پرداخت متون ادبی به خصوص شعر پارسی حافظه ی وسیعی داشت. جواد مصلح فیلسوف معاصر و شارح فلسفه ی ملاصدرا درباره اش چنین گفته است که: " مرحوم شیخ محمد مهدی آثاری یکی از فضلای برجسته ی خطه ی فارس بود و در ادبیات عرب ماهر، فقه و اصول را در سطحی عالی نزد مرحوم شیخ محمد جعفر محلاتی که از مجتهدین عالی قدر بود تلمذ کرد. این جانب در اثناء دوران تحصیل با ایشان آشنایی و دوستی داشتم و به اتفاق ایشان کتاب شرح منظومه ی حاج ملا هادی سبزواری و کتاب شرح اشارات خواجه نصیرالدین طوسی را نزد استادی به نام شیخ محمد کریم رئوفی که خود از شاگردان مرحوم شیخ حسین سبزواری و حکیم عباس دارابی بود، خواندیم و غالباً با یکدیگر به بحث و مذاکره می پرداختیم.
مرحوم آثاری دارای ذوق و قریحه ی سرشار و قوه ی حافظه ای کم نظیر بود، به طوری که نیمی از قرآن مجید و هزاران حدیث و در حدود بیست هزار بیت شاهنامه ی فردوسی و قصاید و غزلیاتی از حافظ ، سعدی و مقادیر زیادی از اشعار نظامی و مولوی را حفظ داشت۲ ".
درباره ی حافظه ی قوی وی به خصوص در مشاعره نقل قول های زیادی است. آمده است که: «روزی زنده یاد آثاری با جمع زیادی از طلاب در مدرسه ی خان شیراز جمع بودند. عده ای پیشنهاد مشاعره ی گروهی می دهند و تصمیم می گیرند در دو گروه ۲۸  نفره با هم رقابت کنند. اما آیت الله آثاری نمی پذیرد و می-گوید: "همه ی شما یک گروه و من هم یک گروه!". به هر حال می پذیرند و مشاعره شروع می شود و نزدیک به ۱۰ ساعت طول می کشد، تا جایی که بعضی از طلبه ها در حیات مدرسه قدم می زدند و با دست به سرشان فشار می آوردند تا بیتی را در پاسخ به "آثاری" به ذهن بیاورند. اما در نهایت همگی مغلوب می شوند».

Anjoman Arsanjan Ayatollah Asari 02

اجازه اجتهاد مرحوم آیت الله آثاری از سوی حضرت آیت الله عظمی آقا سید عبدالله طاهری – شعبان ۱۳۵۲ قمری

از مرحوم آیت الله آثاری یادداشت ها و رونویسی های ارزشمندی در حوزه ی تاریخ و ادبیات به  جای مانده که از اهمیت بالایی برخوردارند که از این میان  می توان به رونویسی نیمی از مثنوی «یوسف و زلیخا» سروده ی جامی، «کفایت الاصول» آخوند خراسانی، نسخه ی خطی «گُلگشت سخن»، قسمتی از خمسه ی نظامی، مجموعه ی شعر طنز که به نظر می آید از پسر شیخ مفید (داور) باشد، تقریرات درس میرزای شیرازی، «اصول فقه» رساله  ای در بحث مشتق از میرزا ابوالقاسم کلانتری نوری و چندین متن تاریخی و ادبی که بیش از یک قرن پیش نگاشته شده اند اشاره کرد.

Anjoman Arsanjan Ayatollah Asari 03

نامه حضرت آیت الله محمد رضا شیرازی به مردم ارسنجان

دوران زندگی مرحوم " آثاری " هم زمان با دوران شاعری میرزا محمود خان ارسنجانی (آغاز) ، میرزا مصطفی خان ارسنجانی (انجام)، ناصرالدین خان سالار۳ و ملامحمد شفیع اشرف الکتاب ارسنجانی (آثار)۴ از شاعران مشهور عصر قاجاریه در فارس است که با آنها تعامل داشته است. تا جایی که میرزا محمود خان آغاز برایش چنین سروده است:
بسته آمد در سر زلف بتان پای دلم
دانه ی خالی فکند آسان به دامی مشکلم
من از آن روزی که پا بنهادم اندر راه عشق
فرقه ای دیوانه می دانند و خلقی عاقلم
سال ها کشتم به دل، تخم امید وصل دوست
لیک غیر از انده هجران ندیدی حاصلم
عشق تو دارم به دل نام تو آرم بر زبان
تا نپندارند یک دم از خیالت غافلم
بی تو آرام و شکیبم نیست گویی از ازل
گشته خلقت با وفا و مهر تو آب و گلم
می زند گر آن کمان ابرو مرا بر سینه تیر
گو بزن بر ناوک دل دوزت از جان مایلم
گر نهد روزی مرا پا بر سر چشمان ناز
تا قیامت خرم و شادان به بخت مقبلم
وصل او می خواهم "آغاز" و همی دانم به عمر
در پی اندیشه ی هیچ و خیالی باطلم
ختم سازم این غزل بر نام علامی که هست
مهر او پیوسته یارو و التفاتش شاملم
عالم فاضل محمد مهدی گردون وقار
ای که باشد روشن از انوار  رایش محفلم۵

Anjoman Arsanjan Ayatollah Asari 04

اجازه دخالت در امور حسبیه از سوی حضرت آیت الله عظمی آقا ضیاء الدین عراقی- ۱۳۴۸ قمری مطابق با ۱۳۰۸ شمسی به آیت الله آثاری

آثاری پس از گذشت صد و یک بهار از آمدنش، در بیست و چهارم دی ماه هزار و سیصد و چهل و پنج هجری شمسی پلک بر هم گذاشت و در مقبره ی جدش، ملا علی عسکر در ارسنجان به آغوش خاک سپرده شد. روزنامه ی پست تهران درباره اش چنین نگاشت: « حضرت آیت الله آقای حاج ملا محمد مهدی آثاری که از علما و حکمای بزرگ ارسنجان بودند، در هفته ی گذشته به رحمت ایزدی پیوستند. جنازه ی آن مرحوم فقید سعید با تشییع مفصل اهالی در مقبره خانوادگی دفن گردید. تمام ادارات دولتی، مدارس، دکاکین و مغازه ها به احترام آن مرحوم تعطیل شد. مرحوم آیت الله آثاری در سال هزار و دویست و نود و یک هجری قمری در خانواده ی علم به دنیا آمدند. تحصیلات مقدماتی را در ارسنجان شروع کردند و سپس برای تکمیل معلومات به دارالعلم شیراز عزیمت نمودند و مدت بیست سال در مدرسه ی صدرالمتألهین شیرازی۶ با علمای طراز اول به مباحثه فقه و اصول و حکمت پرداختند و در سال هزار و سیصد و سیزده شمسی بنا به تقاضای بزرگان محل، به ارسنجان بازگشتند و از آن تاریخ تا هنگام وفات بر مسند شرع تکیه زده و به حل معضلات شرعی و عرفی مردم پرداختند. مرحوم آیت الله آثاری علاوه بر اینکه فقیهی فاضل و حکیمی دانشمند بودند، ادیب و مورخ نیز بودند. به طوری که فضلا و بزرگان از درک محضر ایشان بهره ها می بردند و از همان تاریخ که به ارسنجان مراجعت نمودند، از طرف اداره ی اوقاف فارس به مدرسی و تولیت مدرسه ی سعیدیه۷ ارسنجان نیز منسوب و به تدریس فقه و اصول اشتغال داشتند. اکنون تمام مردم ارسنجان و توابع از این ضایعه اسفناک متأثر و عزادارند. ما نیز این ضایعه را به عموم مردم ارسنجان و به جامعه ی روحانیت و به خصوص بازماندگان آن مرحوم تسلیت می گوییم۸».

 

Anjoman Arsanjan Ayatollah Asari 05

اجازه در امور شرعیات از سوی حضرت آیت الله عظمی آقا سید ابوالحسن اصفهانی به آیت الله آثاری

آیت الله آثاری در بین مردم ارسنجان شخصیتی مثال زدنی ست که بعد از سال ها یاد و خاطراتش در سینه ی آن ها درج شده و کلامش ورد زبانشان است. روحش در دنیای اخلاقی و تربیتی مردم این خطه جاری ست و هر خرد و درشتی از کرانه های معرفتی او بهره ها جسته است.

 Anjoman Arsanjan Ayatollah Asari 07

تشییع جنازه مرحوم آثاری- ۲۴ دی ماه ۱۳۴۵

Anjoman Arsanjan Ayatollah Asari 08

مراسم نماز مرحوم آثاری- ۲۴ دی ماه ۱۳۴۵

پی نوشت:

۱- ملا علی عسکر در سال ۱۲۲۰ هجری قمری در ارسنجان متولد شد . وی و فرزندانش ملا محمد شفیع اشرف الکتاب و ملا محمد حسین افتخار الکتاب از خوشنویسان دوره ی قاجاریه هستند که آثار آنان در موزه های ایران و خارج از کشور نگه داری می شود. ملا علی عسکر در نهم جمادی الثانی سال ۱۳۰۲ هجری قمری، در ارسنجان رخ در نقاب خاک کشید.

۲- به نقل از جواد مصلح

۳- میرزا محمود خان آغاز و میرزا مصطفی خان انجام  دایی های مرحوم استاد دکتر مهدی حمیدی شیرازی شاعر و استاد بزرگ زبان و ادبیات فارسی هستند . ناصرالدین خان سالار نیز عمو زاده ی آنهاست که همگی از بازماندگان الله وردی خان  سپهسالار ایران و حاکم فارس در دوره ی شاه عباس کبیر هستند که در ارسنجان به خاندان ابراهیمی مشهورند.

۴- ملا محمد شفیع اشرف الکتاب ارسنجانی متخلص به "آثار" و پدرش ملا علی عسکر ارسنجانی و برادرش ملا محمد حسین افتخارالکتاب از خوشنویسان برجسته ی  عصر قاجاریه هستند که قرآن ها و دعاهای نفیسی از آنها در موزه ها به یادگار مانده است.

۵- " آثاری " نیز در نسخه ی خطی « گل گشت سخن » بعضی از اشعار محمود خان آغاز را ثبت کرده که در تذکره ها به چشم نمی خورد و در جای دیگری ثبت نشده است.

۶- منظور مدرسه ی خان شیراز است که امام قلی خان حاکم فارس و سپهسالار ایران در دوره ی شاه عباس کبیر بنا نهاد.

۷- مدرسه یا حوزه ی علمیه ی سعیدیه ارسنجان در سال ۱۰۸۵ هجری قمری توسط خیری نیکوکار به نام حاج سعیدا بنا نهاده شده است. این مدرسه در نوع خود بسیار با شکوه است و در گذر تاریخ عالمان برجسته ای در آن به تدریس و تحصیل پرداخته اند.

۸- روزنامه ی پست تهران. ش ۳۹۶۷، دی ماه ۱۳۴۵، ص ۶.

 

دیدگاه خود را درباره این نوشته با دیگران در میان بگذارید:

یا اگر در سایت عضو نیستید، می‌توانید به عنوان میهمان دیدگاه خود را بفرستید:

0
دیدگاه شما پس از تایید مدیر سایت نمایش داده خواهد شد.
  • ضمن عرض سلام خدمت جناب آقای اسکندری مراتب تقدیر و تشکر خود را از باب گرامیداشت یاد مرحوم آثاری در این سایت ،خدمتتان اعلام میدارم .

  • مهمان - آ

    باسلام
    لطفاً در مورد موقوفات این عالم بزرگوار توضیحاتی بفرمایید.
    باتشکر

  • به نام خدا
    استاد گرانقدر جناب آقای اسکندری
    خدمات شما و همسر گرامیتان در عرصه فرهنگ و معرفی بزرگان ارسنجان ستودنی است.

    همواره سالم و مستدام باشید.

  • مریزاد دستت ای دوست !
    اولین عکس از این مقاله ،نوشته فاضل ار جمند وفرهنگی عزیز آقای اکبر اسکندری ، قامت سرو بلند مرجع و فقیه عالیقدر جناب آیت الله فقیه ارسنجانی با آن محاسن بلند و زیبا ، چهره ی عارفانه فیلسوف و عارف علامه آیت الله ملا محمد مهدی آثاری ارسنجانی و سیمای با صفای هنرمند و خوشنویس مشهورومعاصر حجت الاسلام اشرف الکتاب ارسنجانی را به منظر چشم بیننده به مهمانی می آورد . هر سه بزرگوار را میشناسم با آیت الله فقیه ارسنجانی خاطرات کودکی در ذهنم زنده و متبلورتر است ، خدای هر سه بزرگوار را که فخر عالمان عالم اسلام اند بیامرزاد . ازدوستان و آشنایان اهل قلم خصو صاً در فارس و ارسنجان به وبژه از دوست ارجمند آقای سید ابوالحسن معصومی در خواست میشود با توجه به آشنایی و نزدیک بودن به جناب آیت الله فقیه خاطرات خود را در باره ی ایشان مکتوب دارند . بار دیگر به آقای اسکندر ی و قلم و غیرت و همتش آفرین گفته و عرض میکنم مریزاد دستت ای دوست ! دوستدار محمد حسین شیرازی

  • با تشکر
    اگر چه ما کودک بودیم که این بزرگوار(آیت الله آثاری) به رحمت ایزدی پیوست ولی چند بار از محضرشان کسب فیض نموده و یاد و نامشان همواره در ذهنمان ماندگار بوده است.
    اینها همه حجت خدا بر زمین برای ارشاد و رهائی و نجات و اصلاح امور جامعه بودند و اجتماع آن روز ارسنجان با وجودشان به ثبات و تعادل می رسید.
    روحش شاد